Etap nauki: IV etap edukacyjny, dla uczniów zdolnych szczególnie zainteresowanych kontynuacją nauki języka angielskiego, przygotowujących się do egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym i zewnętrznych konkursów przedmiotowych.
Wymiar godzin: 90 w roku szkolnym 2008/2009
AUTORKI: Ewelina Gniado, Anna Kieljan
I. Warunki realizacji programu:
Program opiera się na podstawie programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum w wariantach A i B i informatorze maturalnym od 2005 roku z języka angielskiego opracowanym przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną w Warszawie w porozumieniu z Centralną Komisją Egzaminacyjną w Warszawie i programie nauczania języka angielskiego DKOS-4015-152/02 autorstwa M. Kłos i A. Sikorzyńskiej. Przeznaczony jest do realizacji na zajęciach prowadzonych w ramach grantu z uczniami, którzy: kontynuują naukę języka angielskiego jako języka wiodącego i zamierzają podejść do matury na poziomie rozszerzonym.
Program będzie realizowany z uczniami, którzy:
· mają opanowane – na gruncie języka polskiego, języka angielskiego lub innego języka obcego – techniki domysłu językowego, techniki kompensacyjne i potrafią je stosować
· mają opanowane podstawowe techniki pracy z komunikatem słyszanym i czytanym
· umieją korzystać z różnych źródeł informacji i potrafią przetwarzać informację
· potrafią korzystać ze słowników.
Do podstawowych pomocy dydaktycznych wspomagających realizację założeń programowych należą wchodzące w skład kompletu ucznia:
· kserokopie materiałów opracowywanych i przygotowywanych przez nauczyciela
· kasety audio / video / DVD
· słowniki
· podręczniki pomocnicze – gramatyki,
· zbiory ćwiczeń
· czasopisma anglojęzyczne
· biblioteczka wybranych pozycji literatury angielskiej i amerykańskiej.
II. Koncepcja pedagogiczna programu:
Bezpośrednim odbiorcą wszelkich zabiegów i decyzji pedagogicznych jest uczeń. Zadaniem szkoły i nauczycieli jest więc takie kształtowanie procesu nauczania i wychowania, by każdy jego uczestnik miał szansę osiągnąć sukces. W praktyce oznacza to konieczność wyposażenia ucznia zarówno w wiadomości i umiejętności przedmiotowe (wynikające z celów ogólnych i szczegółowych nauczania języka angielskiego), jak i o charakterze uniwersalnym.
Nauczyciel winien wspierać ucznia w rozwijaniu indywidualnej strategii uczenia się języka angielskiego przez:
· wskazywanie i pomoc w formułowaniu indywidualnych celów etapowych
· wskazywanie najbardziej efektywnych technik pracy
· zapewnienie autonomii
· rzetelne informowanie o postępach w kontekście wymagań programowych, standardów egzaminacyjnych i indywidualnych dążeń ucznia
· kształtowanie mechanizmów samokontroli i samooceny, które w ogromnym stopniu wpływają na gotowość do samodzielnej pracy nad językiem.
Dlatego też nauczyciel powinien wykorzystywać różnorodne techniki nauczania, aktywizowania języka i motywowania uczniów; motywowania nie tylko do uczenia się języka, ale również do używania go jako narzędzia poznania. Uczeń nie może być jedynie obserwatorem lub biernym odbiorcą zabiegów dydaktycznych. Opanowanie języka wymaga ciągłej, racjonalnie zorganizowanej aktywności intelektualnej, ćwiczeń doprowadzających do wytworzenia umiejętności, sprawności, nawyku, kompetencji.
O sukcesie w nauce w dużym stopniu decydują takie czynniki jak:
· aktywna, systematyczna praca (pod kierunkiem nauczyciela w środowisku klasowym oraz praca samodzielna)
· krytyczny stosunek do indywidualnych osiągnięć
· znajomość i stosowanie efektywnych technik uczenia się
· gotowość do wykorzystywania języka obcego jako narzędzia komunikowania w różnych sytuacjach życia codziennego, w środowisku szkolnym i poza nim.
III. Ogólny cel zajęć
Celem zajęć jest “osiągnięcie umiejętności językowych na poziomie zaawansowanym, zapewniających swobodne porozumiewanie się w kraju nauczanego języka lub w kontaktach z dość wymagającymi użytkownikami, a także w przyszłej nauce i pracy” oraz “przygotowanie ucznia do egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym” i zewnętrznych konkursów/olimpiad.
Zajęcia obejmą działania zmierzające do kształtowania:
· właściwej samooceny
· postawy gotowości do samodzielnego uczenia się
· zdolności integrowania zdobytej wiedzy i umiejętności z różnych dziedzin
· postawy ciekawości i tolerancji.
Podczas zajęć uczeń będzie mógł:
· ugruntować i rozwijać wiadomości i umiejętności
· rozwijać kompetencje: komunikacyjną i lingwistyczną
· opanować zasady etykiety językowej na bazie znajomości norm socjokulturowych
· wykorzystywać język obcy jako narzędzie poznania.
IV. Szczególowe cele zajęć
1.Cele przedmiotowe (przedstawione w ramach czterech sprawności językowych)
a) Sprawność rozumienia mowy ze słuchu
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności w zakresie kompetencji komunikacyjnej:
- rozumienie ogólnego sensu wypowiedzi przy niezrozumieniu jej fragmentów
- wyodrębnianie żądanej informacji
- wyodrębnianie głównej idei całej wypowiedzi i jej fragmentów
- rozumienie logicznej struktury wypowiedzi
- śledzenie fabuły
- kształtowanie strategii antycypacyjnych (zdolności prognozowania zarówno językowej formy wypowiedzi, jak i treści wypowiedzi)
- określanie związków między poszczególnymi częściami wypowiedzi
- określanie intencji wypowiedzi
- określanie autora i adresata wypowiedzi
- określanie funkcji komunikatu
- określanie stylu języka komunikatu;
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności w zakresie kompetencji lingwistycznej:
- rozpoznawanie (nowych i przyswojonych) elementów językowych
- dzielenie strumienia mowy (tempo dydaktyczne i naturalne)
- rozpoznawanie przyswojonych lub nowych wyrazów, grup wyrazowych, zdań rozróżnianie wyrazów o podobnym brzmieniu określanie znaczenia słów na podstawie kontekstu lub podobieństw z językiem polskim lub innym językiem obcym
- wskazywanie różnic informacyjnych między wersjami wysłuchanego komunikatu, komunikatem wysłuchanym a jego ilustracją, bądź komunikatem wysłuchanym a przeczytanym tekstem
- rozróżnianie intonacji
- rozróżnianie fonemów
- rozróżnianie i określanie form wypowiedzi ustnych
- rozróżnianie odmian języka.
b) Sprawność mówienia
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności w zakresie kompetencji komunikacyjnej:
- dobór struktur morfosyntaktycznych i jednostek leksykalnych adekwatnych do sytuacji komunikacyjnej, intencji autora i celu wypowiedzi (sytuacje: relacjonowania, negocjowania, argumentowania)
- wybór formy i stylu wypowiedzi adekwatnych do sytuacji komunikacyjnej enerowanie różnorodnych wypowiedzi z zastosowaniem zróżnicowanych elementów języka (zgodnych z normami socjokulturowymi) w różnorodnych sytuacjach komunikacyjnych
- wykorzystywanie technik kompensacyjnych i stosowanie w wypowiedzi środków paralingwistycznych
- stosowanie odpowiednich konstrukcji intonacyjnych i akcentu logicznego
- formułowanie dłuższych wypowiedzi;
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności w zakresie kompetencji lingwistycznej:
- produktywne opanowanie struktur morfosyntaktycznych i modeli zdań
- tworzenie z przyswojonych wyrazów i połączeń wyrazowych zdań oraz komunikatów
- formułowanie wypowiedzi z wykorzystaniem kombinacyjnych połączeń wyrazów, struktur
morfosyntaktycznych i modeli zdań poprawna ekspresja wypowiedzi (artykulacja, intonacja, akcentuacja, rytm i tempo).
c) Sprawność czytania
- doskonalenie mechanizmów antycypacyjnych treści komunikatu (przewidywanie i określanie przedmiotu i treści wypowiedzi, wyodrębnianie myśli przewodniej całego komunikatu i poszczególnych jego części,wyodrębnianie żądanej informacji, ustalanie logicznej ciągłości komunikatu)
- kształtowanie i doskonalenie umiejętnościzwiązanych z ilościowym i jakościowym przetwarzaniem materiału informacyjnego czytanego komunikatu (wyodrębnianie określonych informacji, wyodrębnianie głównej myśli tekstu, uogólnianie na poziomie fragmentów tekstu i jego całości, uogólnianie głównej myśli komunikatu, odróżnianie opinii od faktów)
- kształtowanie i doskonalenie umiejętności związanych z interpretacją czytanego komunikatu (określanie formy i funkcji komunikatu, określanie stylu i języka komunikatu, określanie intencji i opinii autora, określanie adresata lub potencjalnego odbiorcy komunikatu, formułowanie własnych opinii i ocen na podstawie przeczytanego komunikatu);
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności w zakresie kompetencji lingwistycznej:
- rozpoznawanie, rozróżnianie i przewidywanie form gramatycznych
- rozpoznawanie wyrazów na podstawie ich cech formalnych lub semantycznych
- prognozowanie struktur morfosyntaktycznych na podstawie kontekstów
- określanie znaczeń nieznanych wyrazów na podstawie analizy słowotwórczej lub kontekstów;
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności w zakresie techniki czytania:
- wykształcenie asocjacji między znakiem graficznym a dźwiękiem
- zwiększanie tempa czytania (przy ograniczaniu artykulacji wewnętrznej w czasie czytania cichego)
- kształtowanie nawyku posługiwania się słownikiem.
d) Sprawność pisania
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności w zakresie kompetencji komunikacyjnej:
- tworzenie zróżnicowanych pod względem formy komunikatów pisemnych na zadany temat, zawierających określone informacje, adresowanych do określonych odbiorców, wyrażających określone intencje
- stosowanie środków językowych adekwatnych do określonej formy wypowiedzi, stylu wypowiedzi, celu komunikatu i intencji autora, stosowanie odpowiedniego rejestru języka
- stosowanie zróżnicowanego repertuaru środków językowych, umożliwiających wyrażanie emocji, stanów, nastrojów, w zróżnicowanych pod względem formy komunikatach pisemnych;
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności w zakresie kompetencji lingwistycznej:
- produktywne opanowanie struktur morfosyntaktycznych i modeli zdań tworzenie z przyswojonych wyrazów
i połączeń wyrazowych zdań oraz komunikatów
- formułowanie wypowiedzi z wykorzystaniem kombinacyjnych połączeń wyrazów, struktur morfosyntaktycznych i modeli zdań;
· kształtowanie i doskonalenie umiejętności związanych z techniką pisania – stosowanie zasad ortografii i interpunkcji.
V. Cele ponadprzedmiotowe
1. Poszerzanie komponentu kulturowego
2. Doskonalenie integrowania elementów wiedzy i umiejętności z różnych dziedzin życia oraz aktywności szkolnej i pozaszkolnej
3. Doskonalenie umiejętności samodzielnego uczenia się
4. Doskonalenie umiejętności działania w zespole
VI. Treści nauczania
1. Słownictwo z zakresu:
a) Człowiek: dane personalne, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, uczucia i emocje, problemy etyczne
b) Dom: miejsce zamieszkania, opis domu, pomieszczeń domu i ich wyposażenia, wynajmowanie, kupno i sprzedaż mieszkania
c) Szkoła: przedmioty nauczania, oceny i wymagania, życie szkoły, kształcenie pozaszkolne, system oświaty
d) Praca: zawody i związane z nimi czynności, warunki pracy i zatrudnienia, praca dorywcza, rynek pracy
e) Życie rodzinne i towarzyskie: okresy życia, członkowie rodziny, czynności życia codziennego, formy spędzania czasu wolnego, święta i uroczystości, styl życia, konflikty i problemy
f) Żywienie: artykuły spożywcze, przygotowanie potraw, posiłki, lokale gastronomiczne, diety
g) Zakupy i usługi: rodzaje sklepów, towary, sprzedawanie i kupowanie, reklama, reklamacja, korzystanie z usług, środki płatnicze, banki, ubezpieczenia
h) Podróżowanie i turystyka: środki transportu, baza noclegowa, informacja turystyczna, wycieczki, zwiedzanie, wypadki, awarie
i) Sport: dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, imprezy sportowe, sport wyczynowy, sporty ekstremalne
j) Kultura: dziedziny kultury, twórcy i ich dzieła, uczestnictwo w kulturze
k) Zdrowie: higieniczny tryb życia, schorzenia, ich przyczyny, objawy i leczenie, niepełnosprawni, uzależnienia, system ochrony zdrowia
l) Nauka, technika: odkrycia naukowe, wynalazki, obsługa i korzystanie z urządzeń technicznych, współczesne środki przekazu i przetwarzania informacji
m) Świat przyrody: klimat, świat roślin i zwierząt, krajobraz, zagrożenie i ochrona środowiska naturalnego, klęski żywiołowe, przestrzeń kosmiczna
n) Państwo i społeczeństwo: struktura państwa, urzędy, organizacje międzynarodowe, problemy i konflikty wewnętrzne i międzynarodowe, przestępczość, polityka społeczna, partie i politycy, kościoły i religie, gospodarka
o) Elementy wiedzy o krajach obszaru językowego
2. Funkcje językowe
- Witanie i żegnanie się: Hello. How are you? Goodbye. It’s been nice talking to you.
- Przedstawianie się: I’m John. This is Martha. May I introduce Martha?
- Opisywanie osób
- Wyrażanie domysłów i przypuszczeń: I think he was tired. He may have been tired.
- Opisywanie miejsc: It’s nice and quiet. It’s the most exciting place I’ve ever been to.
- Opisywanie przedmiotów: It’s made of plastic. It looks a little bit like a concrete ball.
- Wyrażanie preferencji i życzeń: I’d like to buy a newspaper. I enjoy horror films. I wish I had a more challenging job. I’d rather not stay at home.
- Wynajmowanie / kupowanie mieszkania
- Rozmowa w sprawie pracy
- Pytanie o radę: What shall I do?What would you do if you were in my position?
- Udzielanie rad: I think you should have some rest. You’d better find another job.
- Zamawianie posiłku w restauracji
- Wizyta u lekarza
- Udzielanie instrukcji: Put the coin in the slot and press this button. When you see your number displayed, approach the counter.
- Wyrażanie skarg: I’m afraid the radio I bought yesterday doesn’t work. I’m sorry to trouble you but could you possibly turn the radio down?
- Przepraszanie: I’m sorry. I didn’t mean to do it.
- Robienie zakupów
- Reklamowanie zakupionego towaru
- Pytanie o pozwolenie: Can I turn the TV on? Would you mind if I borrowed your newspaper for a moment?
- Udzielanie i odmawianie pozwolenia: Yes, of course. No, please don’t. Not at all, do go ahead. I’d rather
you didn’t.
- Wyrażanie próśb: Could you lend me some money?I wonder if you could possibly lend me a few pounds?
- Składanie propozycji: Would you like me to help you wash up? Do you think I could help you wash up?
- Wyrażanie sugestii: Let’s go out tonight! Why don’t we go out tonight?
- Umawianie się: Could we meet tonight to talk about it? Could you make it on Friday night?
- Gratulowanie: Congratulations! You should be proud of yourself.
- Prowadzenie rozmowy - przerywanie czyjejś wypowiedzi, wahanie, prośba o powtórzenie lub wyjaśnienie, słuchanie z zainteresowaniem: Could you repeat that please? By the way... May I come in here? I’m not sure if I understand. Could you explain that, please?
- Wyrażanie odczuć i nastrojów: What a surprise! I was really scared. Would you believe it? I was scared stiff.
- Wyrażanie opinii: I think he is very clever. It seems to me that the solution is very easy.
- Wyrażanie zgody i braku zgody z czyjąś opinią: I think so too. Perhaps, but ... I couldn’t agree more. I’m not sure I agree with you.
- Opisywanie miejsc
- Opisywanie zdjęć i rysunków: In the middle of the picture I can see a group of tourists. The photograph shows a crowded beach somewhere in the south of Europe.
- Rozmowa o pogodzie
- Uzyskiwanie i udzielanie informacji: Excuse me, where is the toilet? It’s just round the corner. I wonder if you could help me. Where can I buy the map of the town?
- Pytanie o drogę: How can I get to the station? Excuse me, could you tell me the way to the station?
- Wskazywanie drogi: Walk straight on until you see it. Turn left here and it’s the second turning on your right.
- Rezerwowanie i kupowanie biletów
- Rezerwowanie miejsc w hotelu
- Check-in na lotnisku
- Rozmowy w recepcji hotelu
- Rozmowy w biurze podróży
3.Zakres struktur gramatycznych
Rzeczownik i fraza rzeczownikowa
· Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne
· Liczba pojedyncza i mnoga (regularna i nieregularna)
· Rzeczowniki mające tylko liczbę pojedynczą (aerobics, mumps) lub tylko liczbę mnogą (trousers, cattle, police)
· Rzeczowniki złożone (bus stop, boyfriend)
· Forma dzierżawcza rzeczownika (‘s genitive: Susan’s house i of genitive: the name of the hotel)
· Rzeczowniki w funkcji przymiotnika (np. summer dress, school regulations)
· Przyrostki służące do tworzenia rzeczowników (np. –tion, -ness, -ity)
· Przymiotniki dzierżawcze (np. my, his, your, their)
· Określniki: a, the, this, that, these, those, some, any, no, a lot of, many, much, few, a few, little,
a little, another, other, the other, every, each, both, all, enough
· Przypadki opuszczenia określnika (np. at home, by plane, have lunch)
· Zdania przydawkowe ograniczające (np. The man who stole our car has just been
arrested.); zaimki względne who, which, that, whose, where, opuszczanie zaimka względnego
· Zdania przydawkowe nieograniczające (np. My mother, who has worked as a journalist all her life, is going to retire.); zaimki względne who, which, whose, reguły dotyczące użycia przecinków, użycia zaimków oraz opuszczania zaimka względnego
Zaimek
· Zaimki osobowe (np. I, she, we, they, me, her, us, them)
· Zaimki dzierżawcze (np. mine, hers, ours, theirs)
· Zaimki wskazujące (this, that, these, those)
· Zaimki zwrotne i emfatyczne (myself, herself, ourselves, themselves)
· Zaimki wzajemne: each other / one another
· Zaimki nieokreślone (np. someone, anything, anywhere, nobody, nothing)
· Zaimki pytające: who, what, where, when, how, why
· Zaimki względne: who, which, that, whose, where
· Zaimki bezosobowe: you, one
· Inne zaimki: some, any , none, many, much, few, a few, little, a little, others, the other, the others, both, all
Przymiotnik
Przyrostki służące do tworzenia przymiotników (np. –al, -ic, -able)
· Przymiotniki złożone (np. red-haired, double-faced)
· Stopniowanie przymiotników regularne (np. big, bigger, the biggest, beautiful, more beautiful, the most beautiful) i nieregularne (good, better, the best, bad, worse, the worst)
· Użycie przymiotnika jako przydawki (a big house) i jako orzecznika (It’s big.)
· Użycie przymiotnika w wyrażeniach: too ... (too small, too hot to drink), ... enough (cold enough to drink), as ... as (as tall as me), so ... (He is so tall), such ... (He is such a tall boy), ... than ... (He is taller than me), How ... (How tall is he?), What ... (What a beautiful view!)
· Kolejność przymiotników przed rzeczownikiem (a nice old house, an old nice house)
· Użycie przymiotnika jako rzeczownika z określnikiem the (np. the rich, the homeless, the unemployed)
· Konstrukcje z przymiotnikami: the ... the (the smaller, the better), more and more (He’s getting more and more unpleasant.)
Liczebnik
· Liczebniki główne i porządkowe (one, two, three, the first, the second, the third)
Przysłówek
· Przysłówki częstotliwości (np. always, usually, sometimes, often) i ich pozycja w zdaniu
· Przysłówki używane z określonymi czasami gramatycznymi (np. ever, just, yet, lately, recently, since ..., for ...) i ich pozycja w zdaniu
· Okoliczniki czasu przyszłego i przeszłego
· Przysłówki w wyrażeniach z too (They play too loudly) i enough (He’s not running fast enough)
· Stopniowanie przysłówków (quickly, more quickly, the most quickly)
· Przysłówki o dwóch formach różnych znaczeniowo (hard – hardly, late – lately)
· Konstrukcje z przysłówkami: the ... the (the more the better, the sooner, the better)
Przyimek
· Przyimki w okolicznikach miejsca i kierunku (at the bank, in the supermarket, towards us)
· Przyimki w okolicznikach czasu (at midnight, in winter, on 6 July)
· Czasowniki używane z przyimkami (care about, look at)
· Przymiotniki używane z przyimkami (afraid of, worried about)
· Pozycja przyimka w zdaniu pytającym (What are you talking about?) i w zdaniach przydawkowych (the woman we were talking about)
Czasownik i fraza czasownikowa
· Czasownik to be
· Czasownik to have / have got
· Czasowniki regularne i nieregularne
· Bezokolicznik i jego użycie, bezokoliczniki typu passive, perfect, progressive i ich użycie
· Druga i trzecia forma czasownika
· Tryb rozkazujący (Sit down!, Let’s sit down.)
· Czasowniki wyrażające stany (state verbs: like, know, understand) i czynności (activity verbs: eat, walk, play) i ich właściwości gramatyczne
· Czasowniki modalne z bezokolicznikiem zwykłym, progressive infinitive, perfect infinitive, progressive perfect infinitive:
- Can / be able: do mówienia o umiejętnościach (I can swim., He is able to walk.)
- Can: w prośbach (Can you help me?), w pytaniach o pozwolenie (Can I leave now?) i udzielaniu pozwolenia (You can use the sauna.); z czasownikami postrzegania (I can hear some noise.)
- Can’t: do wyrażenia przypuszczenia dotyczącego teraźniejszości (She can’t be married.) i przeszłości (She can’t have been drinking.); do wyrażenia zakazu (You can’t touch these documents.)
- Could: do mówienia o umiejętnościach w przeszłości (I could swim when I was six.), w prośbach (Could you give me a lift home?), pytaniach o pozwolenie (Could I use your pen?), do wyrażenia przypuszczenia (They could be at home., She could be having lunch now.) i możliwości (We could eat out tonight., He could study abroad.), do wyrażenia żalu / irytacji związanej z niewykonaniem przez kogoś jakiejś czynności (You could have phoned me before you left.), w zdaniach warunkowych (If I had a car, I could give you a lift., If I had known about it, I could’ve helped.)
- May: w pytaniach o pozwolenie (May I sit here?), do wyrażenia przypuszczenia nt. teraźniejszości, przyszłości (He may have a lot of money., She may be studying.) lub przeszłości (They may have gone home.)
- Might: w uprzejmych pytaniach o pozwolenie (Might I smoke here?), do wyrażenia przypuszczenia nt. teraźniejszości, przyszłości (He might like abstract art.) lub przeszłości (He might have forgotten about the meeting.), do wyrażenia żalu / irytacji związanej z niewykonaniem przez kogoś jakiejś czynności (They might have told us about their wedding.)
- Will: do komunikowania decyzji podjętych w chwili mówienia (I’ll go home now., I won’t do it.), do przewidywania przyszłości (You will be all right soon.), w prośbach (Will you help me with this bag?), w obietnicach i propozycjach pomocy (Don’t worry, I’ll lend you the money., I’ll carry this bag for you.), do wyrażenia przypuszczenia nt. teraźniejszości lub przeszłości (He will be in his office now., They will have had dinner by now.), do mówienia o powtarzającym się, charakterystycznym zachowaniu (He will read everything about dinosaurs.) Would: I’d like ... , Would you like ...?, w zdaniach warunkowych do wyrażania przypuszczenia nt. teraźniejszości, przyszłości (I’d be happy if you came, If he was here, he would say something.) i przeszłości
(I would’ve done it if I had known it was important.), do mówienia o powtarzającym się, charakterystycznym zachowaniu w przeszłości (We would go swimming every night.)
- Must / have (got) to: do wyrażania konieczności, przymusu (I must give up smoking., We have to study a lot.)
- Must: do wyrażenia przypuszczenia nt. teraźniejszości (She must be tired.) lub przeszłości (They must have felt offended.)
- Mustn’t / can’t: do wyrażenia zakazu (You mustn’t touch these documents.)
- Needn’t / not have to: do wyrażenia braku konieczności wykonania jakiejś czynności teraz (We needn’t prepare a lot of food.) lub w przeszłości (We needn’t have got up so early.’ I didn’t need / have to sign anything.)
- Shall: do proponowania pomocy (Shall I help you with these boxes?), do wyrażania sugestii (Shall we play bridge?), do formułowania zasad i reguł w stylu formalnym (No one shall be allowed into the building after 20.00.)
- Should / ought to: do wyrażania powinności lub krytyki, udzielania rad dotyczących teraźniejszości, przyszłości (You should give up smoking., You shouldn’t talk to her like that.) i przeszłości, (You shouldn’t have told them the truth.), do wyrażania oczekiwań (They should be in the office now.)
· Czasy gramatyczne
(zdania twierdzące, pytające i przeczące)
- Present Simple do wyrażenia czynności rutynowych (I drive to work.), trwałych stanów (I live in Oxford.), w zdaniach warunkowych i czasowych dotyczących przyszłości po spójnikach: if, unless, when, as soon as, before, after, until (If she comes late, her parents will be angry., I’ll make tea when we finish lunch.), do mówienia do przyszłych faktach, zdarzeniach pewnych, na które nie mamy wpływu (His train arrives at 6.25., The Prime Minister meets the UN delegation at lunchtime.), w instrukcjach (You put two eggs in the bowl.), w komentrzach sportowych na żywo (Beckham passes the ball to Owen.), w opowiadaniach w celu ich ożywienia (I was sitting in the park when suddenly this beautiful woman walks past me.)
- Present Continuous do wyrażenia czynności trwającej w chwili mówienia (He’s smoking.), do wyrażenia czynności trwającej w bieżącym okresie czasu (I’m eating a lot of fruit while on holiday.),
do mówienia o zaaranżowanej przyszłości (We’re flying to Rome on Saturday.), do mówienia o czynnościach powtarzających się, które nas denerwują (She is always losing her keys.)
- Present Perfect do mówienia o czynnościach, które miały miejsce w przeszłości, gdy nie ma znaczenia to, kiedy dokładnie miały miejsce (I’ve been to Greece three times.), do mówienia o zdarzeniach z przeszłości, które mają wpływ na chwilę obecną (Your kids have broken the window.), do mówienia o czynnościach lub stanach, które rozpoczęły się w przeszłości i trwają do chwili obecnej (I’ve lived here all my life., I’ve always enjoyed parties.), w zdaniach czasowych dotyczących przyszłości (I’ll phone you, when I’ve finished writing the essay.), po wyrażeniu it’s the first time (It’s the first time I’ve eaten an avocado.)
- Present Perfect Continuous do mówienia o czynności, która rozpoczęła się w przeszłości i trwa lub niedawno się zakończyła, gdy interesuje nas sama czynność, a nie osiągnięte w jej efekcie wyniki (I’ve been running., They’ve been playing football.), do wyrażenia czynności, która powtarza się od pewnego czasu (They’ve been going out for two months., He’s been coming late for some time.)
- Past Simple do mówienia o zdarzeniach i stanach z przeszłości (The war broke out in 1991., My granny liked coffee.), o rutynowych czynnościach z przeszłości (I went to school in Prague.), w warunkach niemożliwych do spełnienia dotyczących teraźniejszości i przyszłości (If you met John, I’d be very suprised., If I was richer, I’d travel more.), w mowie zależnej (She said she was hungry.), po wyrażeniach: I wish, I’d rather, it’s time (I wish I had a car., It’s time we went home.)
- Past Continuous do mówienia o czynnościach, które trwały w określonym momencie w przeszłości
(At six I was reading a newspaper., I was cooking dinner when he came.), w mowie zależnej (He said he was working.), w wyrażeniach grzecznościowych I was wondering, I was hoping
- Past Perfect do mówienia o czynnościach / zdarzeniach / stanach poprzedzających inne zdarzenia (He found out he had been robbed.), w mowie zależnej (He said he had left the key at home.), w warunkach niemożliwych do spełnienia dotyczących przeszłości (If I had kissed her, she would have fainted.), po wyrażeniach I wish, I’d rather (I wish he hadn’t come here., I’d rather she had brought sleeping bag.)
- Past Perfect Continuous do mówienia o czynnościach, które trwały przez pewien czas i poprzedzały inne czynności (We’d been living there for some time when we discovered that there was a ghost in the attic.), w warunkach niemożliwych do spełnienia dotyczących przeszłości (If he hadn’t been driving so fast, he wouldn’t have crashed.), w mowie zależnej (He said he had been driving for the first time.), po wyrażeniu I wish (I wish I hadn’t been drinking.)
- Wyrażenie used to do mówienia o nawykach z przeszłości (He used to sing in a choir.)
- Will + infinitive (Future Simple) do wyrażenia decyzji podejmowanych w chwili mówienia (I’ll phone you later.), do przewidywania przyszłości (He will be a good teacher.)
- Will + progressive infinitive (Future Continuous) do mówienia o czynnościach, które będą trwać w pewnym momencie w przyszłości (At 8.00 pm I’ll be watching the news.), do mówienia o planach (I’ll be driving to Brighton tomorrow., Will you be using your bike?)
- Will + perfect infinitive (Future Perfect) do mówienia o czynnościach lub stanach, które zakończą się przed pewnym momentem w przyszłości (I will have left by the time you finish.)
- Will + progressive perfect infinitive (Future Perfect Continuous) do mówienia o czynnościach, które będą trwały przez jakiś czas do określonego momentu w przyszłości (By 2010 I’ll have been working here for ten years.)
- Would + infinitive and progressive infinitive (Future in the Past) w mowie zależnej (He promised he would come. She said she would be watching TV.), w zdaniach warunkowych odnoszących się do teraźniejszości i przyszłości (I’d be happier if I was slimmer., If you phoned them, they would tell you everything.)
- Would + perfect infinitive (Future Perfect in the Past) w mowie zależnej (She said she would have finished by that time.), w zdaniach warunkowych odnoszących się do przeszłości (If you were nicer, you would have helped me.)
- Wyrażenie be going to do mówienia o zamiarach (I’m going to paint my room green.), do przewidywania przyszłości na podstawie przesłanek widocznych obecnie (It’s going to rain.)
· Składnia czasownika
- czasownik + bezokolicznik (He offered to help, I need to be there on time)
- czasownik + rzeczownik odczasownikowy (gerund) (They suggested going out, We enjoy dancing)
- czasownik + dopełnienie + (to) bezokolicznik (He advised me to cut my hair., She let me use the dictionary.)
- czasownik + przymiotnik (He looks terrific., The soup smells nice.)
- czasownik + dopełnienie + bezokolicznik bez to / imiesłów czynny (I saw the car hit the tree., I saw them running around the pond.)
- subjunctive po czasownikach: suggest, insist, demand (I suggest that he stay here., We insist that the contract be signed at once.) i zwrotach: it’s essential, it’s crucial (It’s essential that they be aware all problems.)
· Konstrukcje zdaniowe
- Question tags (You’re tired, aren’t you?, Close the door, will you?)
- Tzw. Reply questions (Have you?, Does he really?)
- Wyrażenie there is / are (There were a lot of people there., There will be some time before the meeting.)
- Zdania z podmiotem It ... (It’s cold and rainy., It’s time to go.)
- Zdania z have / get sth done (They had their house repainted.), have sb do sth (We’ll have Peter repair the bike.), get sb to do sth (I must get my sister to tidy her room.)
- Strona bierna czasów Present Simple, Present Continuous, Present Perfect, Past Simple, Past Continuous, Past Perfect, Future Simple (The school was built in 1967., The shop will be closed., The man is being followed.), strona bierna czasowników: see, hear, make, help (He was helped to climb the stairs.,She was seen to steal a handbag., He was made to come.), strona bierna bezokolicznika i rzeczownika odsłownego (gerund) (He likes being praised., I want to be listened to.), wyrażenia It is / was said / known / believed that ... i ... is / was known / said / believed / thought / supposed to ... + bezokolicznik
- Zdania warunkowe zawierające warunek otwarty (realny) i hipotetyczny (nierealny), dotyczące teraźniejszości i przyszłości (tzw. Typ 0, 1 i 2: If you heat ice, it melts., If you go there, you will meet Mary., If I was more patient, I could work as a teacher.), zdania warunkowe zawierające warunek hipotetyczny dotyczące przeszłości (tzw. Typ 3: If we hadn’t gone out, we wouldn’t have seen the explosion.) i tzw. zdania warunkowe mieszane (If I was younger, I could have got that job., If I hadn’t been driving too fast, I’d have my driving licence now.)
- Pytania pośrednie (Can you tell me if smoking is allowed here?, I’d like to know if you have any vegetarian dishes.)
- Mowa zależna z różnymi czasownikami wprowadzającymi: say, tell, ask, explain, admit, inquire, deny,refuse, etc. i z odpowiednią składnią (She said she wanted a cake., He asked if we had come on foot., She refused to come., He admitted eating too much.), przypadki nie wymagające zmiany czasu w mowie zależnej (He said the earth is round.)
- Wyrażenia I wish + Past Perfect / past tense / would, I’d rather + dopełnienie + past tense, I’d sooner + dopełnienie + past tense (I’d sooner you cleaned the bathroom more often.), it’s time + dopełnienie + past tense, you’d better + bezokolicznik (You’d better hurry up.)
- Formy emfatyczne: inwersja po wyrażeniach przeczących na początku zdania (Hardly could I see anything., Never have I we had a chance to witness a similar event.), inwersja po okolicznikach miejsca (Here comes the professor!, Up on the mountain were the three unfortunate climbers.), zdania typu 'cleft sentences' (It was at midnight that he saw the strange figure., What we enjoyed most was the music.), emfatyczne użycie czasownika posiłkowego do (Do come in., She does ignore me., We did inform everybody.)
- Inwersja w wyrażeniach So do I, Neither / Nor do I
- Wyrażenia It’s worth, It’s no use, There’s no point in + forma -ing czasownika
Spójnik
And, but, or
- If, whether, that (w mowie zależnej)
- If, unless, as long as, on condition that, supposing, providing that, provided that, even if, as if
- When, until, till, while, after, before, as soon as
- Because
- So, (in order) to, so as to, so that, therefore
- Although, in spite of, despite, even though
- Whereas, however, nevertheless
- Either ... or, neither ... nor.
VII. Realizacja programu nauczania
Osiągnięcie powyższych celów będzie możliwe tylko wtedy, gdy uczeń będzie świadomie i aktywnie uczestniczyć w zajęciach. Metody przekazywania powyższych treści będą zróżnicowane (np. metoda indukcyjna, podejście leksykalne, task-based learning, metoda kognitywna i audiolingwalna), przy czym główny nacisk zostanie położony na skuteczną komunikację.
VIII. Ewaluacja programu
Na początku zajęć zostanie przeprowadzona diagnoza wstępna w formie próbnego egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym i testu gramatyczno-leksykalnego na poziomie C1 (według europejskiego portfolio językowego – Common European Framework). Podobny test na tym samie poziomie zostanie przeprowadzony na zakończenie zajęć. Ponadto co każde 15 lekcji uczniowie będą pisali testy z przerobionego materiału.
Oceną skuteczności programu będą również wyniki egzaminu maturalnego 2009 na poziomie rozszerzonym i wyniki konkursów zewnętrznych, w których uczniowie wezmą udział. Wyniki testów, matury i konkursów zostaną zebrane, przeanalizowane i opatrzone wnioskami w osobnym raporcie.
